Sasi të mëdha të rezervave ujore në Europë po shterojnë, sipas një analize të re të bazuar në të dhëna satelitore që përfshijnë dy dekada, duke treguar se depozitat e ujërave të ëmbla janë në rënie në të gjithë Europën jugore dhe qendrore, nga Spanja dhe Italia deri në Poloni dhe disa zona të Mbretërisë së Bashkuar.
Për shkak se uji ka peshë, ndryshimet në ujërat nëntokësore, lumenj, liqene, lagështinë e tokës dhe akullnajat, shfaqen qartë në sinjal, duke u lejuar satelitëve të “peshojnë” sa ujë është i depozituar.
Gjetjet tregojnë një pabarazi të theksuar: veriu dhe veriperëndimi i Europës, veçanërisht Skandinavia, disa zona të Mbretërisë së Bashkuar dhe Portugalia, po bëhen më të lagëta, ndërsa pjesë të mëdha të jugut dhe juglindjes, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Spanjën, Italinë, Francën, Zvicrën, Gjermaninë, Rumaninë dhe Ukrainën, po thahen. Sipas shkencëtarëve, ndikimi i ndryshimeve klimatike shihet qartë në të dhëna.
“Kur i krahasojmë të dhënat e rezervave ujore tokësore me të dhënat klimatike, shohim se trendet përputhen”, tha Mohammad Shamsudduha, profesor i krizës së ujit dhe reduktimit të rrezikut në UCL.
Sipas tij, këto gjetje duhet të jenë një “zgjuarje” për politikanët që vazhdojnë të jenë skeptikë ndaj reduktimit të emetimeve. “Nuk po flasim më për kufizimin e ngrohjes globale në 1.5°C. Me shumë gjasë po shkojmë drejt 2°C mbi nivelet paraindustriale, dhe pasojat po i shohim tani.”
Studiuesi i doktoraturës Arifin analizoi veçanërisht rezervat e ujërave nëntokësore dhe zbuloi se trendet e tyre pasqyrojnë të njëjtën tablo, duke konfirmuar se një pjesë e madhe e rezervave të fshehura të ujërave të ëmbla në Europë po shterojnë.
Në Mbretërinë e Bashkuar, trendet janë të përziera. “Në përgjithësi, perëndimi po bëhet më i lagësht, ndërsa lindja po thahet, dhe ky sinjal po forcohet,” tha Shamsudduha.
Megjithëse sasia totale e reshjeve mund të jetë e qëndrueshme, madje edhe në rritje, modeli i reshjeve po ndryshon. “Po shohim reshje më të rrëmbyeshme dhe periudha më të gjata thatësire, sidomos gjatë verës.”
Ujërat nëntokësore zakonisht konsiderohen më të qëndrueshme ndaj ndryshimeve klimatike, por shirat e fortë verore shpesh shkaktojnë humbje të ujit përmes rrjedhjes së shpejtë dhe përmbytjeve, ndërsa periudha e rimbushjes së ujërave nëntokësore gjatë dimrit mund të jetë duke u shkurtuar.
“Në juglindje të Anglisë, ku rreth 70% e ujit të pijshëm vjen nga ujërat nëntokësore, këto ndryshime në modelin e reshjeve mund të krijojnë sfida serioze.”
Sipas të dhënave të Agjencisë Europiane të Mjedisit, sasia totale e ujit të marrë nga burimet sipërfaqësore dhe nëntokësore në BE ka rënë gjatë viteve 2000–2022, por shfrytëzimi i ujërave nëntokësore është rritur me 6%, kryesisht për furnizimin publik me ujë (18%) dhe bujqësinë (17%).
Ujërat nëntokësore janë thelbësore: në vitin 2022, ato përbënin 62% të ujit për furnizimin publik dhe 33% të nevojave bujqësore.
Një zëdhënës i Komisionit Europian tha se strategjia e qëndrueshmërisë së ujit “synon t’i ndihmojë shtetet anëtare të përshtatin menaxhimin e burimeve ujore me ndryshimet klimatike dhe të adresojnë presionet e shkaktuara nga aktivitetet njerëzore”.
Strategjia synon ndërtimin e një “ekonomie të zgjuar të ujit” dhe shoqërohet me rekomandime për rritjen e efiçencës me “të paktën 10% deri në vitin 2030”. Me nivelet e humbjeve nga rrjeti i tubacioneve që variojnë nga 8% deri në 57%, Komisioni thotë se ulja e humbjeve dhe modernizimi i infrastrukturës janë thelbësore.
Hannah Cloke, profesore e hidrologjisë në University of Reading, tha: “Është shqetësuese të shohësh këtë trend afatgjatë, sepse kemi përjetuar disa thatësira të mëdha kohët e fundit dhe çdo vit na thuhet se mund të kemi më pak reshje se zakonisht. Mund të hyjmë në pranverë dhe verë me rezerva shumë të ulëta dhe kjo do të ketë pasoja të rënda.”
Agjencia e Mjedisit në Angli ka paralajmëruar se vendi duhet të përgatitet për thatësirë deri në vitin 2026, nëse nuk bie sasi e konsiderueshme shiu gjatë vjeshtës dhe dimrit.
Megjithatë, Cloke paralajmëroi se “premtimet për rezervuarë të mëdhenj që do të hyjnë në funksion vetëm pas disa dekadash nuk e zgjidhin problemin e menjëhershëm”.
“Aktualisht duhet të fokusohemi në ripërdorimin e ujit, uljen e konsumit, ndarjen e ujit të pijshëm nga uji i ricikluar që mund të përdoret për qëllime të tjera, përdorimin e zgjidhjeve natyrore dhe planifikimin më të kujdesshëm të ndërtimeve të reja. Këto gjëra nuk po i zbatojmë mjaft shpejt për të përballuar trendet afatgjata.”
Sipas Shamsudduha, tharja në rritje në Europë do të ketë pasoja “shumë të gjera”, duke ndikuar te siguria ushqimore, bujqësia dhe ekosistemet që varen nga uji, sidomos ato që ushqehen nga ujërat nëntokësore. Rezervat në tkurrje të Spanjës, tha ai, mund të ndikojnë drejtpërdrejt në Mbretërinë e Bashkuar, e cila varet shumë nga frutat dhe perimet e prodhuara në Spanjë dhe vende të tjera europiane.
Llojet e ndikimeve klimatike të vërejtura prej kohësh në jugun global nga Azia Jugore te Afrika dhe Lindja e Mesme, “tani janë shumë më afër nesh”, tha ai, duke nënvizuar se ndryshimet klimatike “po ndikojnë qartë edhe Europën”.
“Duhet të pranojmë se ndryshimet klimatike janë reale, po ndodhin dhe po na prekin”, tha Shamsudduha, duke bërë thirrje për menaxhim më të mirë të ujit dhe për hapje ndaj ideve të reja, madje edhe jo të zakonshme, si p.sh. përdorimi masiv i mbledhjes së ujërave të shiut në vende si Mbretëria e Bashkuar.
Në nivel global, zonat që po thahen shpejt po shfaqen në Lindjen e Mesme, Azi, Amerikën e Jugut, pjesën perëndimore të SHBA-së dhe zona të mëdha të Kanadasë, ndërsa Grenlanda, Islanda dhe Svalbardi po përjetojnë trende dramatike tharjeje.
Në Iran, Teherani po i afrohet “ditës zero”, kur nga çezmat nuk do të dalë më ujë, dhe vendi po planifikon racionimin. Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, ka deklaruar se nëse racionimi dështon, kryeqyteti mund të ketë nevojë të evakuohet.
