Për dashamirësit e librave, arkitekturës dhe historisë, disa biblioteka ofrojnë shumë më tepër sesa qetësi dhe rafte me libra. Ato janë pjesë e komplekseve historike dhe arkitekturore të mbrojtura nga UNESCO, çka do të thotë se vlera e tyre nuk lidhet vetëm me koleksionet që ruajnë, por edhe me godinat, hapësirat dhe historinë që përfaqësojnë.
Të vendosura në qendra historike qytetesh, në manastire të vjetra apo në mes të peizazheve natyrore të mbrojtura, këto biblioteka tregojnë se si dija është ruajtur, mbrojtur dhe përcjellë brez pas brezi. Nga skriptoriumet monastike dhe arkitektura e Rilindjes, deri te ndërtesa të ndërtuara posaçërisht për ruajtjen e teksteve të shenjta, secila prej tyre pasqyron vlerat kulturore dhe intelektuale të kohës kur u krijua.
1. Biblioteka Joanina – Universiteti i Coimbras
Portugali
E vendosur në kampusin historik të Universitetit të Coimbras, i shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO, Biblioteka Joanina është një nga bibliotekat më të bukura të stilit barok në Evropë. Ajo u ndërtua në shekullin XVIII me urdhër të Mbretit João V, si shprehje e rëndësisë që i jepej dijes dhe arsimit në Portugali.
Biblioteka ruan mbi 60 mijë vëllime të rralla nga shekujt XVI dhe XVII, kryesisht në fushat e mjekësisë, drejtësisë dhe teologjisë. Hapësira e brendshme është e zbukuruar me dru ekzotik nga Brazili, tavane të pikturuara dhe detaje artistike simbolike. Edhe sot, një koloni lakuriqësh nate ndihmon në mbrojtjen e librave nga insektet. Vizitat janë të kufizuara dhe realizohen me bileta dhe orare të përcaktuara.
2. Biblioteka e Abacisë së Shën Gallenit
Zvicër
Kjo bibliotekë ndodhet brenda Abacisë Benediktine të Shën Gallenit, një nga komplekset më të rëndësishme monastike në Evropë, i shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO. Ajo është një nga hapësirat më të vjetra të dijes që vazhdon të funksionojë pa ndërprerje.
Biblioteka ruan rreth 170 mijë libra dhe dorëshkrime, përfshirë tekste mesjetare shumë të rralla dhe dokumente themelore për historinë evropiane. Salla e saj kryesore, e ndërtuar në stil rokoko, është e pasur me galeri druri dhe zbukurime të punuara me kujdes. Për të mbrojtur dyshemenë historike, vizitorët ecin me pantofla të posaçme.
3. Biblioteka Palafoxiana – Qendra Historike e Puebla-s
Meksikë
E vendosur në qendrën historike të qytetit Puebla, e mbrojtur nga UNESCO, Biblioteka Palafoxiana konsiderohet biblioteka e parë publike në Amerikë. Ajo u themelua në vitin 1646, kur peshkopi Juan de Palafox y Mendoza dhuroi koleksionin e tij personal për përdorim publik.
Sot biblioteka numëron mbi 45 mijë libra, përfshirë botime të hershme mbi astronominë, lundrimin dhe teologjinë, si edhe vepra në gjuhët indigjene të Meksikës. Salla e gjatë e leximit me rafte druri të errët ka ruajtur pamjen origjinale, ndërsa disa libra të lidhur me zinxhirë tregojnë mënyrën se si dikur kontrollohej qasja në dije. Vizitat janë të kufizuara për të mbrojtur strukturën delikate.
4. Biblioteka e Manastirit Strahov – Qendra Historike e Pragës
Çeki
Brenda qendrës historike të Pragës, të shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO, ndodhet Biblioteka e Manastirit Strahov. Ajo përbëhet nga dy salla kryesore: Salla Teologjike e shekullit XVII dhe Salla Filozofike e shekullit XVIII, që pasqyrojnë zhvillimin e mendimit evropian.
Biblioteka ruan mbi 200 mijë libra, përfshirë dorëshkrime mesjetare, botime të hershme dhe vepra shkencore. Tavanet e pikturuara tregojnë historinë e dijes njerëzore, ndërsa raftet e larta prej druri dëshmojnë se kjo ka qenë një bibliotekë funksionale, jo thjesht dekorative. Për arsye ruajtjeje, vizitorët i shohin sallat nga distanca.
5. Biblioteca Laurenziana – Qendra Historike e Firences
Itali
Biblioteca Medicea Laurenziana ndodhet në qendrën historike të Firences, pjesë e trashëgimisë kulturore të UNESCO-s. Ajo u krijua për të ruajtur dorëshkrimet e çmuara të familjes Medici dhe u projektua nga Michelangelo në shekullin XVI.
Biblioteka përmban dorëshkrime greke dhe latine, tekste biblike dhe vepra humaniste që pasqyrojnë frymën e Rilindjes. Arkitektura është e thjeshtë dhe funksionale, duke i dhënë përparësi studimit dhe leximit. Vizitat janë të kontrolluara dhe vetëm një pjesë e dorëshkrimeve ekspozohet në çdo periudhë.
6. Biblioteka e Manastirit El Escorial
Spanjë
Kjo bibliotekë ndodhet brenda kompleksit mbretëror El Escorial, pranë Madridit, i shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO. Ajo u themelua në fund të shekullit XVI nga Mbreti Filipi II si një qendër e rëndësishme e dijes humaniste.
Biblioteka ruan mbi 40 mijë libra, përfshirë dorëshkrime greke dhe arabe, harta të hershme dhe vepra shkencore të rralla. Librat janë vendosur përgjatë mureve për të përmirësuar qarkullimin e ajrit, një zgjidhje shumë e avancuar për kohën. Dekorimet murale përfaqësojnë artet liberale dhe fushat kryesore të dijes.
7. Haeinsa – Depozitat e Tripitaka Koreana
Parku Kombëtar Gayasan, Kore e Jugut
Në tempullin budist Haeinsa, të vendosur brenda një zone natyrore të mbrojtur dhe të shpallur trashëgimi kulturore nga UNESCO, ndodhen depozitat ku ruhen mbi 80 mijë blloqe druri të shekullit XIII. Ato përmbajnë një nga versionet më të sakta të shkrimeve budiste në botë.
Ndërtesat janë ndërtuar posaçërisht për ruajtjen afatgjatë të teksteve, duke shfrytëzuar ajrosjen natyrore dhe kontrollin e lagështisë. Vizitorët nuk lejohen të hyjnë brenda, por mund t’i shohin strukturat nga jashtë. Tempulli vazhdon të jetë aktiv edhe sot, duke e mbajtur këtë trashëgimi të gjallë.
