Në shumë organizata ende mbizotëron ideja se karriera duhet të ndjekë një rrugë të vetme dhe të paracaktuar: të ngjitesh gjithmonë lart, hap pas hapi, derisa të arrish një “kulm” dhe më pas të fillojë rënia. Ky është modeli tradicional i shkallës së karrierës, një model që sot nuk i përgjigjet më realitetit të punës dhe zhvillimit njerëzor.
Ky artikull argumenton se është koha të lëmë mënjanë këtë model të vjetruar dhe të ndërtojmë një qasje më fleksibël, më të drejtë dhe më efektive ndaj karrierës.
Çfarë supozon gabimisht modeli tradicional i shkallës së karrierës?
Modeli klasik i karrierës bazohet në disa supozime që sot rezultojnë të pasakta:
- se karriera ka vetëm një drejtim: gjithmonë lart, nga një titull në tjetrin;
- se ekziston një “kulm karriere” i lidhur me moshën, zakonisht në moshën e mesme;
- se të rinjtë nuk janë gati për role udhëheqëse, pavarësisht aftësive;
- se njerëzit mbi 50 vjeç janë më pak të vlefshëm, më pak fleksibël ose afër fundit të karrierës;
- se zhvillimi profesional ndodh vetëm përmes titujve, gradave dhe hierarkisë.
Këto ide krijojnë kufizime artificiale dhe dëmtojnë si individët, ashtu edhe organizatat.
Në realitet, njerëzit zhvillohen në mënyra dhe kohë të ndryshme. Disa arrijnë sukses herët, të tjerë më vonë. Disa ndryshojnë drejtim disa herë gjatë jetës profesionale. Ka edhe nga ata që largohen për një periudhë dhe rikthehen më të fortë.
Kjo tregon se karriera nuk është një shkallë, por një rrugë me shumë drejtime.
Kur organizatat përpiqen t’i fusin të gjithë në të njëjtin model linear, ato humbasin potencial, kreativitet dhe përvojë të vlefshme.
Modeli tradicional i shkallës së karrierës sjell pasoja konkrete:
- Të rinjtë shpesh bllokohen nga mundësitë për lidership vetëm për shkak të moshës ose mungesës së viteve të punës.
- Punonjësit e moshës së mesme mbeten të ngecur, sepse nuk konsiderohen më “talent në zhvillim”, por as liderë të gatshëm.
- Punonjësit mbi 50 vjeç përballen me mungesë investimi dhe zhvillimi, sepse supozohet se janë afër pensionit.
Rezultati është humbje motivimi, largim i talenteve dhe dobësim i kapaciteteve organizative.
Një model i ri: karrierë fleksibël dhe gjithëpërfshirëse
Në vend të shkallës tradicionale, organizatat duhet të adoptojnë një qasje moderne ndaj karrierës, e cila bazohet në këto parime:
- Karriera fleksibël, jo lineare – jo çdo hap duhet të jetë një ngritje hierarkike.
- Lëvizje anësore dhe ndryshim rolesh – për të zgjeruar aftësitë dhe përvojën.
- Rikthime në karrierë – pas pushimeve, ndryshimeve personale apo profesionale.
- Zhvillim bazuar në aftësi, kontribut dhe motivim, jo në moshë apo vite pune.
- Organizata që investojnë dhe zhvillojnë talent në çdo moshë.
Ky model i ri e sheh karrierën si një proces të vazhdueshëm të të mësuarit dhe kontributit, jo si një garë për tituj.
Çfarë fitojnë organizatat?
Organizatat që lënë mënjanë modelin tradicional të shkallës së karrierës:
- ruajnë talentin për më gjatë;
- ndërtojnë ekipe më të balancuara ndërbreznore;
- nxisin inovacionin dhe shkëmbimin e njohurive;
- krijojnë kultura pune më të drejta dhe motivuese.
Siç theksohet edhe në studimet ndërkombëtare (OECD), zhvillimi i karrierës nuk duhet të nënkuptojë gjithmonë një hap lart, por shpesh një hap anash që sjell rritje reale.
Karrierat nuk janë shkallë dhe nuk janë linja prodhimi.
Talenti nuk ka moshë dhe nuk skadon sipas një orari të paracaktuar.
Është koha për të lënë mënjanë modelin tradicional të shkallës së karrierës dhe për të ndërtuar sisteme që vlerësojnë njerëzit për atë që dinë, për atë që bëjnë dhe për atë që mund të japin, në çdo fazë të jetës së tyre profesionale.
