Pas katër vitesh rritjeje të fortë dhe nivelesh rekord, çmimet e vajit të ullirit në Bashkimin Europian kanë hyrë në trajektore rënëse gjatë vitit 2025. Sipas të dhënave të Eurostat, çmimet për konsumatorët ranë me 23% në nivel BE-je, duke shënuar uljen e parë pas një cikli të gjatë rritjesh të njëpasnjëshme.
Sipas raportimit të Euronews, ndryshimi lidhet kryesisht me rikthimin e prodhimit në nivele më normale, pas dy sezoneve të goditura rëndë nga thatësirat dhe valët ekstreme të të nxehtit në rajonin e Mesdheut.
Nga rritje rekord në kthesë tregu
Çmimet e vajit të ullirit u rritën me ritme të përshpejtuara në vitet e fundit: 4.1% në vitin 2021, 14.5% në 2022, 34.4% në 2023 dhe 32.2% në 2024. Në disa muaj të vitit 2023 dhe në mars 2024, inflacioni vjetor i vajit të ullirit kaloi mbi 50%, duke arritur kulmin në 52.4%.
Sipas Këshillit Ndërkombëtar të Ullirit (IOC), prodhimi në BE ra me 39% në sezonin 2022/23, duke zbritur në 1.39 milionë tonë nga 2.27 milionë tonë një sezon më parë. Edhe pse pati një rikuperim të pjesshëm në 2023/24, prodhimi mbeti nën mesataren historike.
Shifrat paraprake për sezonin 2024/25 tregojnë një rritje të ndjeshme në rreth 2.11 milionë tonë, çka ka ndikuar drejtpërdrejt në normalizimin e ofertës dhe në lehtësimin e presioneve mbi çmimet.
Roli i prodhuesve kryesorë
Spanja, që përfaqëson mbi 65% të prodhimit të BE-së, ka qenë faktori kryesor në këtë zhvillim. Në vitin 2025, ajo regjistroi rënien më të madhe të çmimeve për konsumatorët, me 38.9%. Greqia pasoi me 29.2% dhe Portugalia me 24% – të vetmet vende ku rënia ishte mbi mesataren e BE-së.
Sipas përfaqësuesve të sektorit, në vendet kryesore prodhuese, ndikimi i një korrjeje të mirë transmetohet më shpejt në çmimet e tregut, pasi rritja e ofertës reflektohet fillimisht në çmimet në burim dhe më pas te konsumatori final.
Ndërkohë, në vendet ku prodhimi është më i kufizuar, efekti i uljes së çmimeve është më i moderuar. Franca shënoi rënien më të vogël mes ekonomive të mëdha të BE-së, ndërsa Italia dhe Gjermania panë ulje më të theksuara.
Oferta më e lartë dhe kërkesë më e dobët
Përveç rritjes së prodhimit, një tjetër faktor ka qenë rënia e kërkesës. Çmimet e larta në vitet 2022–2024 çuan në ulje të konsumit, duke ushtruar presion shtesë mbi tregun në momentin kur oferta filloi të rikuperohej.
Sipas përfaqësuesve të industrisë, kombinimi i korrjeve të dobëta të njëpasnjëshme, mungesave në furnizim dhe kostove të larta të energjisë kishte çuar çmimet në nivele historike. Me përmirësimin e prodhimit në Europën Jugore në sezonin 2024/25, tregu po kalon drejt një faze stabilizimi.
Sinjal për stabilizim, jo domosdoshmërisht përfundim i luhatjeve
Ekspertët theksojnë se luhatjet në prodhim, veçanërisht në një sektor të ndjeshëm ndaj kushteve klimatike si ai i vajit të ullirit, vazhdojnë të mbeten faktor kyç për çmimet. Për momentin, rritja e ofertës ka rikthyer një ekuilibër relativ në tregun europian.
Megjithatë, dinamika e çmimeve mbetet e lidhur ngushtë me kushtet klimatike në rajonin e Mesdheut dhe me zhvillimet në zinxhirin e furnizimit, duke e bërë tregun të ndjeshëm ndaj çdo goditjeje të re në prodhim.
