Çmimet e gazit në Evropë u rritën deri në 45%, pasi përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme detyroi Katarin të ndalojë prodhimin e gazit natyror të lëngshëm (LNG) në impiantin më të madh në botë.
Tregjet u karakterizuan nga luhatje të forta, me ndryshime të shpejta nga minuta në minutë, në një klimë pasigurie të thelluar.
Rritja e fortë e çmimeve vjen pas sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, që kanë përshkallëzuar tensionet në një rajon kyç për furnizimin global me energji.
Kompania shtetërore QatarEnergy njoftoi se kishte pezulluar prodhimin e LNG-së të lidhur me rezervuarin gjigant të gazit North Field, pas një sulmi ndaj objekteve të saj. Autoritetet nuk dhanë detaje mbi shkallën e dëmeve apo ndikimin e plotë në operacione.
Ngushtica e Hormuzit në qendër të shqetësimeve globale
Një pjesë e madhe e furnizimit botëror me energji vjen nga Lindja e Mesme dhe, edhe përpara njoftimit nga Katari, transporti detar i naftës dhe gazit ishte në qendër të frikës së tregjeve.
Strait of Hormuz është një nga pikat më të rëndësishme të kalimit të energjisë në botë, përmes së cilës kalojnë sasi të mëdha nafte dhe LNG-je, përfshirë eksportet nga Katari. Pas sulmeve, Irani ka lëvizur për të bllokuar trafikun në këtë ngushticë, duke rritur shqetësimet për ndërprerje të furnizimeve.
Sipas Maurizio Carulli, analist global i energjisë në Quilter Cheviot, në historinë moderne Ngushtica e Hormuzit nuk është mbyllur kurrë plotësisht, megjithëse janë regjistruar ngadalësime të përkohshme të trafikut.
Ai theksoi se rreth 20% e furnizimit global me naftë kalon përmes kësaj ngushtice, si dhe 38% e tregtisë detare të naftës bruto. Sipas tij, kompanitë e transportit nuk pritet të dërgojnë anijet e tyre në zonë derisa situata ushtarake të de-përshkallëzohet, për shkak të rrezikut të dëmtimit ose sekuestrimit të mjeteve lundruese, si edhe mungesës së përkohshme të sigurimeve.
Të dhënat satelitore tregojnë se kalimi i cisternave të naftës ishte pothuajse i ndalur gjatë fundjavës, si masë paraprake nga kompanitë e transportit.
Çdo ndërprerje e zgjatur mund të ndikojë drejtpërdrejt në dërgesat e LNG-së nga Katari, i cili furnizon rreth 12–14% të importeve evropiane të gazit të lëngshëm.
Evropa përballë konkurrencës globale
Megjithëse Evropa nuk mbështetet kryesisht te gazi nga Katari, analistët paralajmërojnë se ndikimi indirekt mund të jetë i ndjeshëm.
Nëse furnizimet drejt Azisë ndërpriten, blerësit aziatikë mund të kërkojnë ngarkesa alternative në tregun global, duke rritur konkurrencën për LNG dhe, rrjedhimisht, çmimet në mbarë botën, përfshirë Evropën.
Katari është eksportuesi i tretë më i madh në botë i LNG-së, pas Shteteve të Bashkuara dhe Australisë. Roli i tij si furnizues i Evropës është rritur ndjeshëm që prej vitit 2022, kur pushtimi rus i Ukrainës detyroi vendet evropiane të ulin varësinë nga gazi rus përmes tubacioneve.
Ankthi i tregjeve është thelluar edhe nga niveli relativisht i ulët i rezervave të gazit në Evropë.
Magazinimi në Bashkimin Evropian aktualisht është nën 30% të kapacitetit, ndërsa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar ishte rreth 40%. Dy ekonomitë më të mëdha të bllokut, Gjermania dhe Franca, konsiderohen ndër më të ekspozuarat.
Sipas të dhënave nga Gas Infrastructure Europe, depot e gazit në Gjermani ishin 20.5% të mbushura të shtunën, ndërsa në Francë 21%.
Rezervat më të ulëta i bëjnë vendet më të cenueshme ndaj ndërprerjeve të furnizimit dhe luhatjeve të forta të çmimeve, veçanërisht nëse tregu global i LNG-së shtrëngohet edhe më tej në javët në vijim.
