Lufta e nisur nga SHBA dhe Izraeli ndaj Iranit ka ndezur shqetësime se agresioni ushtarak në Lindjen e Mesme mund të çojë në rritje drastike të çmimeve të naftës, të ngrejë çmimet në pompë dhe të ndikojë negativisht në ekonominë globale.
SHBA-ja filloi “operacione të mëdha luftarake”, pak pas një sulmi izraelit ndaj Teheranit. Brenda pak orësh, Gardat Revolucionare të Iranit paralajmëruan tankerët në ngushticën e Hormuzit se asnjë anije nuk do të lejohej të kalonte në këtë rrugë kyçe të tregtisë së naftës.
Megjithatë, Irani nuk ka konfirmuar zyrtarisht një bllokim të ngushticës, që do të ishte një eskalim i paprecedentë në rajon. Megjithatë, anijet duket se e shmangin këtë rrugë pas sulmit ndaj një anijeje pranë Omanit. Reuters raporton se të paktën 150 tankerë me naftë, gaz të lëngshëm dhe produkte nafte kishin ankoruar në ujërat e hapura të Gjirit.
Nëse kjo ndalesë vazhdon, mund të bllokojë deri në 15 milion fuçi naftë në ditë nga arritja te destinacionet e tyre.
Ekspertët paralajmërojnë se, në skenarin më të keq, çmimi i naftës mund të rritet nga 67 dollarë për fuçi në fundjavë deri në 100 dollarë. Një rritje e tillë do të dëmtonte ekonomitë e zhvilluara, përfshirë SHBA-në, të cilat po përballen me një krizë të kostos së jetesës për shkak të inflacionit.
Irani ka rezervat e katërta më të mëdha të naftës në botë, me rreth 170 miliardë fuçi, ose 9% të rezervave globale të naftës, pas Venezuelës, Arabisë Saudite dhe Kanadasë.
Irani është prodhuesi i katërt më i madh i naftës në OPEC dhe eksportues i rëndësishëm global. Po ashtu, ka rezervat e dyta më të mëdha të gazit natyror, me rreth një të gjashtën e gazit global.
Megjithë vite të tëra trazirash politike, luftrash dhe sanksionesh, prodhimi i naftës në Iran është rritur kohët e fundit, falë lidhjeve të ngushta me Kinën, e cila importon rreth 90% të naftës iraniane, pavarësisht sanksioneve ndërkombëtare.
Ekspertët theksojnë se, megjithëse eksportet e Iranit përbëjnë vetëm 3–4% të tregut global, ndikimi i tij shtrihet përtej prodhimit të brendshëm për shkak të vendndodhjes strategjike dhe mundësisë për të ndërprerë rrugët kryesore të energjisë.
Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet kryesore të tregtisë globale. Rreth 20% e furnizimeve me naftë dhe 20% e tankerëve të gazit kalojnë aty.
Ajo lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe Detin Arabik, dhe në pikën më të ngushtë është vetëm 33 km e gjerë, me rrugë detare prej vetëm 3 km për çdo drejtim. Kjo e bën një pikë kyçe për eksportet e OPEC drejt Azisë, ndërsa opsionet për të shmangur ngushticën janë të kufizuara.
Teherani ka paralajmëruar prej vitesh se mund ta mbyllë ngushticën si kundërpërgjigje ndaj çdo agresioni, por nuk ka kryer ndonjë bllokim të qëndrueshëm.
Ekspertët e energjisë paralajmërojnë se një mbyllje totale do të ishte një hap i fundit, që do të përdorej vetëm në rast lufte të nxehtë. Megjithatë, edhe ndërprerjet e pjesshme, si sinjalizimi elektronik, ndalimi i anijeve, apo minimi i detit, mund të ndikojnë ndjeshëm në tregun global të naftës.
Përpara sulmeve, analistët parashikonin një rritje prej rreth 10 dollarë për fuçi në çmimin e naftës. Tani, tregjet financiare presin një rritje prej 9% të çmimit të Brent, deri në 73 dollarë për fuçi.
Rystad Energy parashikon se çmimi mund të rritet deri në 90 dollarë në fillim të javës, përveçse nëse ndodh një de-eskalim i menjëhershëm. Një ndërprerje e gjatë në ngushticën e Hormuzit mund të çojë çmimin mbi 100 dollarë për fuçi. Edhe sulmet të kufizuara ndaj linjave të prodhimit të Iranit mund të shkaktojnë rritje globale të çmimeve, pasi Kina do të kërkojë burime alternative.
Në përmbledhje, çdo lëvizje ushtarake në rajon ka potencialin të rrisë çmimet e energjisë globalisht dhe të ndikojë drejtpërdrejt në ekonomitë e zhvilluara dhe në jetesën e qytetarëve. Ngushtica e Hormuzit mbetet një pikë kyçe, ndërsa tregu po përgatitet për pasojat e një konflikti të mundshëm të gjatë.
