Diskutimet për një mundësi të re të anëtarësimit në Bashkimin Evropian (BE) për shtetet e Ballkanit Perëndimor pa të drejtën e vetos po zhvillohen në mënyrë të kufizuar brenda institucioneve evropiane, ndërsa disa udhëheqës rajonalë kanë shprehur gatishmëri për ta pranuar këtë opsion.
Çfarë nënkupton kjo ide?
E drejta e vetos në BE lejon çdo shtet anëtar të bllokojë vendime që kërkojnë unanimitet, përfshirë pranimin e anëtarëve të rinj. Opsioni i diskutuar përfshin heqjen dorë nga kjo e drejtë për anëtarët e rinj, duke mundësuar një anëtarësim gradual me monitorim të shtuar, fillimisht përmes qasjes në tregun e përbashkët, dhe më pas përmbushjes së plotë të kritereve.
Lidhja me Ukrainën dhe paqen
Sipas zyrtarëve amerikanë dhe europianë, integrimi i mundshëm i Ukrainës në BE është diskutuar si pjesë e një pakete për paqen me Rusinë. Ideja e anëtarësimit gradual për Ballkanin Perëndimor shihet si e lidhur me këtë, duke ofruar një model fleksibël që mund të përshpejtojë integrimin pa e rrezikuar procesin.
Qëndrimi i Komisionit Evropian
Komisioni Evropian e sheh zgjerimin jo vetëm si një çështje ekonomike, por edhe si një instrument sigurie në kontekstin gjeopolitik. Zyrtarët e KE-së kanë konfirmuar se nuk dëshirojnë të paragjykojnë rezultatet, por një pjesë e brendshme e institucionit mbështet ide të tilla si mënyrë për të lehtësuar pranimin e vendeve të Ballkanit.
Pozicionet e vendeve të Ballkanit
-
Serbia dhe Shqipëria janë shprehur të gatshme të heqin dorë nga e drejta e vetos për një “gjysmë-anëtarësim”.
-
Mali i Zi refuzon këtë model, duke preferuar një anëtarësim të plotë dhe të barabartë.
-
Maqedonia e Veriut e sheh si mundësi për të avancuar në proces, duke pranuar monitorim të shtuar dhe integrim gradual.
-
Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova e mirëpresin idenë, duke e parë atë si mundësi për të nxitur investime dhe për të përmirësuar standardin e jetesës.
Kufizimet ligjore
Aktualisht, Traktatet e BE-së nuk parashikojnë anëtarësim të kufizuar ose pa të drejtën e vetos. Çdo ndryshim ligjor kërkon marrëveshje unanime të 27 shteteve anëtare, gjë që aktualisht duket e vështirë në kontekstin politik dhe gjeopolitik.
Analistët vlerësojnë se çdo skenar i ri do të duhet të sigurojë që kandidatët të përfitojnë qasje reale në tregun e përbashkët dhe të ndihmojnë forcimin e sundimit të ligjit dhe institucioneve demokratike në rajon.
