Evropa përgatitet për goditje ekonomike nga konflikti me Iranin
Një sulm i mundshëm ushtarak amerikan-izraelit ndaj Iranit ka ngjallur shqetësime për stabilitetin e furnizimeve energjetike dhe perspektivën ekonomike të Evropës. Ndërprerjet në transportin detar tregtar në Gjirin Persik kanë rritur menjëherë çmimet e karburantit dhe produkteve të naftës, duke kërcënuar të ngadalësojnë rritjen ekonomike tashmë të dobët dhe duke ushtruar presion mbi Bankën Qendrore Evropiane dhe Bankën e Anglisë.
Ngushtica e Hormuzit: nyja kyçe e energjisë
Ngushtica e Hormuzit, e vendosur midis Omanit dhe Iranit, është pika strategjike për eksportet e naftës, gazit natyror dhe produkteve kimike nga shtetet e Gjirit. Rreth 20% e naftës globale kalon përmes kësaj ngushtice, përfshirë eksportet e Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe, Irakut, Kuvajtit dhe Iranit, së bashku me volumin e gazit natyror të lëngshëm (LNG) nga Katari. Vende si Britania, Italia, Belgjika dhe Polonia janë veçanërisht të varura nga LNG-ja që kalon përmes Hormuzit.
Rritje e menjëhershme e çmimeve të energjisë
Për shkak të tensioneve, mbi 200 anije, përfshirë cisterna nafte dhe LNG-je, kanë ndryshuar itineraret ose kanë ndaluar në ngushticë. Kjo ka çuar në rritje të menjëhershme të çmimeve: nafta Brent u rrit me 8%, duke arritur 78 dollarë për fuçi, ndërsa çmimi i gazit natyror në tregun holandez u rrit me 19%, në 38 euro/MWh. Ekspertët e UniCredit parashikojnë se çmimi i naftës mund të qëndrojë rreth 80 dollarë për fuçi, ndërsa një përshkallëzim i madh i konfliktit mund ta çojë drejt 100 dollarëve.
Efekte më të gjera: tregtia dhe transporti
Përveç energjisë, pasiguria e krijuar nga konflikti po rrit vështirësitë në transportin e mallrave midis Evropës dhe Azisë. Shumë anije që normalisht kalojnë përmes Kanalit të Suezit po ridrejtohen rreth Afrikës, duke shtuar kohën dhe koston e transportit. Kjo mund të ndikojë në çmimet e mallrave të importuara dhe në inflacionin e përgjithshëm për konsumatorët evropianë.
Ndërsa tensionet në Gjirin Persik vazhdojnë, Evropa përballet me një panoramë të pasigurt energjetike dhe ekonomike, ku çmimet e larta të karburantit mund të pengojnë rimëkëmbjen ekonomike.
Parashikimet e Bankës Qendrore Evropiane tregojnë se rritja e çmimeve të naftës do të ndikojë më shumë tek inflacioni sesa tek rritja ekonomike. Analiza e ndjeshmërisë e publikuar në dhjetor tregon se një rritje e përhershme prej 14% e çmimeve të naftës dhe gazit do të ulte rritjen ekonomike vetëm me 0.1% këtë vit, ndërsa inflacioni mund të rritej deri në 0.5%. Efekti pritet të jetë i ngjashëm edhe vitin e ardhshëm, duke u zbehur gradualisht më pas.
Sipas sondazheve të Reuters, ekonomitë e eurozonës dhe të Mbretërisë së Bashkuar priten të rriten me 1.2% dhe 1% këtë vit, dhe me 1.4% secila vitin e ardhshëm. Këto ritme mbeten modeste në krahasim me SHBA-në, ku prodhimi pritet të rritet me 2.5% dhe 2% për vitet 2026–27. Megjithatë, goditja e pritshme është e vogël krahasuar me krizat e mëparshme: në 2022, sulmi rus ndaj Ukrainës rriti çmimet e energjisë, ul rritjen me 1 pikë përqindjeje dhe rriti inflacionin me 2 pikë përqindjeje, sipas Komisionit Evropian.
Një euro relativisht e fortë ka ndihmuar gjithashtu në zbutjen e ndikimit, pasi çmimet e energjisë llogariten në dollarë. Banka Qendrore Evropiane vlerëson se kjo ndikim në rritjen e ekonomisë është përkohësor dhe nuk ndryshon prodhimin potencial.
Reagimi i bankave qendrore
Investitorët kanë ulur pritshmëritë për një ulje të normës bazë të Bankës së Anglisë me një të katërtën e një pike përqindjeje më vonë këtë muaj, me probabilitet prej 69%, nga 78% të premten. Nga ana tjetër, BQE-ja nuk pritet të ndërmarrë veprime të menjëhershme, duke e konsideruar pasigurinë afatshkurtër si të përkohshme dhe duke injoruar rritjet e përkohshme të çmimeve të energjisë.
Çdo reagim do të varet nga gjatësi dhe përshkallëzimi i konfliktit. Ekonomistët e Commerzbank vlerësuan se nëse lufta zgjat vetëm disa javë, ndikimi do të ishte i kufizuar. Nëse zgjat disa muaj, inflacioni në zonën e euros mund të rritet me të paktën 1 pikë përqindjeje, ndërsa rritja ekonomike mund të dobësohet disa të dhjetat e një pike përqindjeje. Aktualisht, inflacioni i zonës së euros është 1.7%, nën objektivin e synuar, kështu që një rritje modeste nuk e rrezikon atë.
BQE-ja zakonisht shqetësohet vetëm nëse një rritje e përkohshme e çmimeve depërton në pritjet afatgjata dhe në trendet e pagave dhe çmimeve. Këto efektet kërkojnë muaj për t’u materializuar, prandaj për momentin banka e konsideron situatën si të përkohshme, por mbetet vigjilente ndaj zhvillimeve.
