Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit ka sjellë një rritje dramatike të çmimeve të gazit natyror me 60%, duke shtuar presion mbi rezervat e energjisë në Evropë, të cilat tashmë janë në nivele të ulëta për dimrin. Kjo ka detyruar ekonomistët të rishikojnë parashikimet për rritjen ekonomike dhe inflacionin për vitin 2026.
Çmimi i gazit natyror në tregun e referencës europiane, Dutch TTF, arriti në 50 € për megavat-orë të enjten në mëngjes, një rritje prej 60% që pas sulmeve të SHBA dhe Izraelit ndaj Iranit që çuan në mbylljen e ngushticës. Ky është shoku më i madh energjetik për kontinentin që nga kriza e vitit 2022, ndërsa tregu tashmë ndodhet në një situatë të rrezikshme: rezervat e gazit në Evropë janë në nivelin më të ulët sezonal në disa vjet.
Pse Ngushtica e Hormuzit ka rëndësi për Evropën
Rreth 20% e furnizimit global me naftë dhe një e pesta e tregtisë botërore të gazit natyror të lëngshëm (LNG) kalon përmes kësaj ngushtice, duke e bërë atë një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë.
Për Evropën, rreziku është i madh. Katari furnizon rreth 15% të totalit të importeve europiane të LNG-së, dhe qarkullimi i lirë i energjisë përmes ngushticës është çështje sigurie energjetike.
Ekspertja Bridget Payne, drejtuese e parashikimeve të energjisë në Oxford Economics, tha se shqetësimi kryesor aktual është ndërprerja e tregtisë, jo humbja e prodhimit. Ajo vlerëson se furnizimi me naftë mund të reduktohet me rreth 4 milion fuçi në ditë gjatë tremujorit të ardhshëm.
Megjithatë, prodhuesit e Gjirit kanë kapacitet rezervë për të kompensuar humbjet nga Irani, por rrugët alternative të transportit mund të përballojnë vetëm një të tretën e naftës që normalisht kalon përmes Hormuzit.
Evropa ka hyrë në mars me nivele të pazakonta të ulëta të gazit: rezervat mesatare janë rreth 30%, ndërsa Gjermania, ekonomia më e madhe e kontinentit, raporton vetëm 21.6%. Ndërprerja e eksportit të LNG-së nga Katari mund të detyrojë blerësit aziatikë të konkurrojnë më fort me Evropën për ngarkesa, duke e bërë më të vështirë mbushjen e rezervave për dimrin e ardhshëm.
Rritja e rrezikut të inflacionit dhe ngadalësimi i rritjes
Çmimet më të larta të energjisë pritet të ndikojnë drejtpërdrejt në inflacionin europian.
“Rezervat e ulëta të gazit dhe varësia nga rrugët e transportit përmes Lindjes së Mesme rrisin rrezikun e një shoku të madh inflacionar. Kjo mund të ndëshkojë më tej parashikimin tonë të rritjes së PBB-së për 2026,” tha Oliver Rakau, krye-ekonomist i Gjermanisë në Oxford Economics.
Sipas parashikimeve të Oxford Economics, konflikti mund të rrisë inflacionin në eurozonë me 0.3–0.5 pikë përqindjeje në 2026, duke e çuar atë në rreth 2.3%. Rritja e kostos së energjisë mund të ulë fuqinë blerëse të familjeve dhe të ngadalësojë rritjen ekonomike.
Goldman Sachs vlerëson se ndikimi i rritjes së çmimeve mund të ulë rritjen e PBB-së për eurozonën, Britaninë e Madhe, Suedinë dhe Zvicrën me 0.1–0.2 pikë përqindjeje në 2026. Në një skenar më të rëndë, çmimet e naftës mund të arrijnë 100 $ për fuçi dhe gazi 100 € për megavat-orë, duke çuar inflacionin deri në 3.6 pikë përqindjeje më lart se parashikimi bazë. Në këtë rast, Banka Qendrore Europiane mund të detyrohet të rrisë normat e interesit dy herë me 25 pikë bazë në gjysmën e dytë të vitit.
Konflikti po ndikon edhe në zinxhirët globalë të logjistikës. Sulmet dhe kundër-sulmet në rajon kanë detyruar disa kompani transporti të pezullojnë rezervimet në portet e Gjirit Persik. Rreth 100 anije kontenierësh mbeten të bllokuara, ndërsa disa nga kompanitë më të mëdha si Hapag-Lloyd dhe MSC kanë ndalur rezervimet për dhe nga portet e Gjirit.
Tregjet financiare reflektojnë pasigurinë gjeopolitike, monedhat europiane janë dobësuar, ndërsa investitorët po kërkojnë siguri tek dollari amerikan dhe ari. Euro ka rënë rreth 1.8% ndaj dollarit, ndërsa forinti hungarez dhe zloty polak kanë pësuar rënie më të theksuar, duke shënuar lëvizjet më të mëdha që nga fillimi i luftës në Ukrainë në 2022. Dobësimi i monedhave europiane mund të rrisë më tej presionin inflacionar përmes kostove më të larta të importeve.
Konflikti tregon vulnerabilitetin e modelit energjetik post-Rusi të Evropës. Ndërsa kontinentit i është reduktuar ndjeshëm varësia nga gazi rus, shumica e furnizimit është zëvendësuar me LNG të importuar me anije, duke e bërë Evropën më të ndjeshme ndaj ndërprerjeve në tregjet ndërkombëtare.
