Kryeministri kanadez Mark Carney gjatë fjalimit të tij në Davos, 20 Janar 2026.
Mark Carney, Kryeministri i Kanadasë, e nisi fjalimin e tij në Forumin e Davosit në frëngjisht, duke folur për sfidat aktuale në rendin botëror dhe rolin e fuqive të mesme si Kanadaja. Ai e vazhdoi fjalimin në anglisht, duke theksuar ndryshimet e mëdha në gjeopolitikë dhe nevojën për një qasje të re ndërkombëtare.
Më poshtë lexoni fjalimin e tij të publikuar nga Davos 2026
Duket se çdo ditë na kujtohet se jetojmë në një epokë rivaliteti mes fuqive të mëdha, se rendi i bazuar në rregulla po zbehet, se të fortët bëjnë çfarë munden dhe të dobëtit vuajnë atë që duhet.
Dhe ky aforizëm i Tukididit paraqitet si i pashmangshëm, si logjika natyrore e marrëdhënieve ndërkombëtare që po riafirmohet.
Dhe përballë kësaj logjike, ekziston një prirje e fortë që vendet të përshtaten për të mbijetuar, të akomodohen, të shmangin telashe, të shpresojnë se bindja do t’u blejë siguri.
Epo, nuk do t’ua blejë.
Pra, cilat janë opsionet tona?
Në vitin 1978, disidenti çek Václav Havel, më vonë president, shkroi një ese të quajtur Fuqia e të Pafuqishmëve, dhe në të ngriti një pyetje të thjeshtë: si u mbajt sistemi komunist?
Dhe përgjigjja e tij fillonte me një shitës perimesh.
Çdo mëngjes, ky tregtar vendos në vitrinën e dyqanit të tij një pankartë: “Punëtorë të botës, bashkohuni.” Ai nuk e beson, askush nuk e beson, por ai e vendos gjithsesi për të shmangur telashe, për të sinjalizuar bindje, për t’u përshtatur dhe për shkak se çdo tregtar në çdo rrugë bën të njëjtën gjë, sistemi vazhdon jo vetëm përmes dhunës, por përmes pjesëmarrjes së njerëzve të zakonshëm në rituale që ata privatisht e dinë se janë të rreme.
Havel e quajti këtë “të jetosh brenda një gënjeshtre”.
Fuqia e sistemit nuk buron nga e vërteta e tij, por nga gatishmëria e të gjithëve për të vepruar sikur të ishte e vërtetë. Dhe brishtësia e tij vjen nga i njëjti burim. Kur edhe një person ndalon së vepruari, kur tregtari heq pankartën, iluzioni fillon të çahet.
Miq, ka ardhur koha që kompanitë dhe vendet t’i heqin pankartat e tyre.
Për dekada, vende si Kanadaja përfituan nga ajo që ne e quanim rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla. Ne iu bashkuam institucioneve të tij, lavdëruam parimet e tij, përfituam nga parashikueshmëria e tij. Dhe falë kësaj, mund të ndiqnim politika të jashtme të bazuara në vlera, nën mbrojtjen e tij.
Ne e dinim se historia e rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla ishte pjesërisht e rreme, se më të fortët përjashtonin veten kur u leverdiste, se rregullat e tregtisë zbatoheshin në mënyrë asimetrike. Dhe e dinim se e drejta ndërkombëtare zbatohej me rigorozitet të ndryshëm, në varësi të identitetit të të akuzuarit ose të viktimës.
Ky trillim ishte i dobishëm, dhe hegjemonia amerikane, në veçanti, ndihmoi në ofrimin e të mirave publike: rrugë detare të hapura, një sistem financiar të qëndrueshëm, siguri kolektive dhe mbështetje për kornizat e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve.
Pra, ne vendosëm pankartën në dritare. Morëm pjesë në rituale dhe, në masë të madhe, shmangëm denoncimin e hendekut mes retorikës dhe realitetit.
Ky pazar nuk funksionon më. Le të jem i drejtpërdrejtë: jemi në mes të një çarjeje, jo të një tranzicioni.
Gjatë dy dekadave të fundit, një sërë krizash në financë, shëndetësi, energji dhe gjeopolitikë kanë zbuluar rreziqet e integrimit ekstrem global. Por së fundmi, fuqitë e mëdha kanë filluar ta përdorin integrimin ekonomik si armë, tarifat si levë, infrastrukturën financiare si mjet shtrëngimi dhe zinxhirët e furnizimit si dobësi për t’u shfrytëzuar.
Nuk mund të jetosh brenda gënjeshtrës së përfitimit të ndërsjellë nga integrimi, kur integrimi bëhet burim i nënshtrimit tënd.
Institucionet shumëpalëshe mbi të cilat janë mbështetur fuqitë e ndërmjetme OBT-ja, OKB-ja, COP-i vetë arkitektura e zgjidhjes kolektive të problemeve, janë nën kërcënim. Dhe si rezultat, shumë vende po arrijnë në të njëjtin përfundim: se duhet të zhvillojnë autonomi më të madhe strategjike në energji, ushqim, minerale kritike, financë dhe zinxhirë furnizimi.
Ky impuls është i kuptueshëm. Një vend që nuk mund të ushqejë veten, ta furnizojë veten me energji ose ta mbrojë veten, ka pak zgjedhje. Kur rregullat nuk të mbrojnë më, duhet të mbrosh veten.
Por le ta shohim qartë se ku çon kjo.
Një botë fortesash do të jetë më e varfër, më e brishtë dhe më pak e qëndrueshme. Dhe ka edhe një të vërtetë tjetër. Nëse fuqitë e mëdha braktisin edhe pretendimin e rregullave dhe vlerave për ndjekjen e pakufizuar të interesave të tyre, përfitimet nga transaksionalizmi do të bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u përsëritur.
Hegjemonët nuk mund t’i monetizojnë pafundësisht marrëdhëniet e tyre.
Aleatët do të diversifikojnë për t’u mbrojtur nga pasiguria.
Ata do të blejnë sigurime, do të rrisin opsionet për të rindërtuar sovranitetin një sovranitet që dikur mbështetej te rregullat, por që gjithnjë e më shumë do të mbështetet te aftësia për t’i rezistuar presionit.
Kjo sallë e di: ky është menaxhim klasik rreziku. Menaxhimi i rrezikut ka një kosto, por kostoja e autonomisë strategjike, e sovranitetit, mund të ndahet. Investimet kolektive në qëndrueshmëri janë më të lira sesa secili të ndërtojë fortesën e vet. Standardet e përbashkëta ulin fragmentimin. Komplementaritetet janë lojë me fitim pozitiv.
Dhe pyetja për fuqitë e ndërmjetme si Kanadaja nuk është nëse duhet të përshtatemi me realitetin e ri duhet. Pyetja është nëse do të përshtatemi thjesht duke ndërtuar mure më të larta, apo nëse mund të bëjmë diçka më ambicioze.
Kanadaja ishte ndër të parat që dëgjoi thirrjen e zgjimit, gjë që na çoi të ndryshonim rrënjësisht qëndrimin tonë strategjik.
Kanadezët e dinë se supozimet tona të vjetra e të rehatshme se gjeografia dhe anëtarësia në aleanca na garantonin automatikisht prosperitet dhe siguri nuk janë më të vlefshme.
Qasja jonë e re mbështetet në atë që Alexander Stubb, Presidenti i Finlandës, e ka quajtur “realizëm i bazuar në vlera”.
Ose, thënë ndryshe, synojmë të jemi njëkohësisht parimorë dhe pragmatikë parimorë në angazhimin tonë ndaj vlerave themelore: sovranitetit, integritetit territorial, ndalimit të përdorimit të forcës, përveç rasteve kur është në përputhje me Kartën e OKB-së, dhe respektimit të të drejtave të njeriut; dhe pragmatikë duke pranuar se përparimi është shpesh gradual, se interesat ndryshojnë dhe se jo çdo partner do të ndajë të gjitha vlerat tona.
Pra, ne angazhohemi gjerësisht dhe strategjikisht, me sy hapur. Ne e përballojmë botën ashtu siç është, jo ashtu siç do të donim të ishte.
Ne po i kalibrojmë marrëdhëniet tona, në mënyrë që thellësia e tyre të pasqyrojë vlerat tona, dhe po i japim përparësi angazhimit të gjerë për të maksimizuar ndikimin tonë, duke pasur parasysh fluiditetin e botës sot, rreziqet që kjo sjell dhe peshën e asaj që vjen më pas.
Dhe nuk po mbështetemi më vetëm te forca e vlerave tona, por edhe te vlera e forcës sonë.
Ne po e ndërtojmë këtë forcë në vend.
Që kur qeveria ime mori detyrën, ne kemi ulur taksat mbi të ardhurat, mbi fitimet kapitale dhe mbi investimet e biznesit. Kemi hequr të gjitha barrierat federale ndaj tregtisë ndërprovinciale. Po përshpejtojmë investime prej një trilion dollarësh në energji, inteligjencë artificiale, minerale kritike, korridore të reja tregtare dhe më gjerë. Po dyfishojmë shpenzimet për mbrojtjen deri në fund të kësaj dekade, dhe po e bëjmë këtë në mënyra që ndërtojnë industrinë tonë vendase.
Dhe po diversifikohemi me shpejtësi jashtë vendit. Kemi rënë dakord për një partneritet strategjik gjithëpërfshirës me BE-në, përfshirë anëtarësimin në SAFE, marrëveshjet evropiane të prokurimit të mbrojtjes. Kemi nënshkruar 12 marrëveshje të tjera tregtare dhe të sigurisë në katër kontinente brenda gjashtë muajve. Ditët e fundit, kemi përfunduar partneritete të reja strategjike me Kinën dhe Katarin. Po negociojmë marrëveshje të tregtisë së lirë me Indinë, ASEAN-in, Tajlandën, Filipinet dhe Mercosurin.
Po bëjmë edhe diçka tjetër. Për të ndihmuar në zgjidhjen e problemeve globale, po ndjekim gjeometri të ndryshueshme me fjalë të tjera, koalicione të ndryshme për çështje të ndryshme, bazuar në vlera dhe interesa të përbashkëta.
Kështu, për Ukrainën, ne jemi anëtar kyç i Koalicionit të të Vullnetshmëve dhe një nga kontribuuesit më të mëdhenj për frymë në mbrojtjen dhe sigurinë e saj.
Për sovranitetin e Arktikut, ne qëndrojmë fort me Groenlandën dhe Danimarkën dhe mbështesim plotësisht të drejtën e tyre unike për të përcaktuar të ardhmen e Groenlandës.
Angazhimi ynë ndaj Nenit 5 të NATO-s është i palëkundur, ndaj po punojmë me aleatët tanë të NATO-s, përfshirë portën nordiko-balltike, për të forcuar më tej krahët veriorë dhe perëndimorë të aleancës, përfshirë përmes investimeve të paprecedenta të Kanadasë në radarë mbi horizont, në nëndetëse, në avionë dhe në prani fizike çizme në tokë, çizme mbi akull.
Kanadaja kundërshton fuqishëm tarifat mbi Groenlandën dhe bën thirrje për bisedime të fokusuara për të arritur objektivat tona të përbashkëta të sigurisë dhe prosperitetit në Arktik.
Në tregtinë plurilaterale, ne po udhëheqim përpjekjet për të ndërtuar një urë midis Partneritetit Trans-Paqësor dhe Bashkimit Evropian, e cila do të krijonte një bllok të ri tregtar prej 1.5 miliardë njerëzish.
Për mineralet kritike, po formojmë klube blerësish të ankoruara në G7, në mënyrë që bota të diversifikohet larg furnizimeve të përqendruara. Dhe për inteligjencën artificiale, po bashkëpunojmë me demokraci me mendje të ngjashme për të siguruar që, në fund, të mos detyrohemi të zgjedhim mes hegjemonëve dhe hipershkallëzuesve.
Kjo nuk është multilateralizëm naiv, as mbështetje tek institucionet e tyre. Është ndërtim koalicionesh që funksionojnë — çështje pas çështjeje, me partnerë që ndajnë mjaftueshëm terren të përbashkët për të vepruar së bashku.
Në disa raste, kjo do të jetë shumica dërrmuese e kombeve.
Ajo që po bën kjo është krijimi i një rrjeti të dendur lidhjesh në tregti, investime dhe kulturë, nga i cili mund të mbështetemi për sfida dhe mundësi të ardhshme.
Argumentoj se fuqitë e ndërmjetme duhet të veprojnë së bashku, sepse nëse nuk jemi në tryezë, jemi në menu.
Por do të thoja gjithashtu se fuqitë e mëdha, të paktën për tani, mund të përballojnë të ecin vetëm. Ato kanë madhësinë e tregut, kapacitetin ushtarak dhe levën për të diktuar kushtet. Fuqitë e ndërmjetme nuk e kanë këtë luks.
Kur negociojmë vetëm bilateralish me një hegjemoni, ne negociojmë nga dobësia. Ne pranojmë atë që na ofrohet. Ne konkurrojmë me njëri-tjetrin për të qenë më akomoduesit.
Kjo nuk është sovranitet, është performanca e sovranitetit duke pranuar nënshtrimin.
Në një botë rivaliteti të fuqive të mëdha, vendet në mes kanë një zgjedhje: të konkurrojnë me njëra-tjetrën për favore, ose të bashkohen për të krijuar një rrugë të tretë me ndikim.
Nuk duhet të lejojmë që ngritja e fuqisë së fortë të na verbojë ndaj faktit se fuqia e legjitimitetit, integritetit dhe rregullave do të mbetet e fortë, nëse zgjedhim ta përdorim së bashku gjë që më kthen te Haveli.
Çfarë do të thotë për fuqitë e ndërmjetme të jetojnë të vërtetën?
Së pari, do të thotë të emërtojmë realitetin. Të ndalojmë së thirruri rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla sikur ende funksionon siç reklamohet. Ta quajmë atë që është: një sistem rivaliteti gjithnjë e më intensiv mes fuqive të mëdha, ku më të fuqishmit ndjekin interesat e tyre duke përdorur integrimin ekonomik si mjet shtrëngimi.
Do të thotë të veprojmë në mënyrë konsistente, duke zbatuar të njëjtat standarde ndaj aleatëve dhe rivalëve. Kur fuqitë e ndërmjetme kritikojnë intimidimin ekonomik nga një drejtim, por heshtin kur vjen nga një tjetër, ne po e mbajmë ende pankartën në dritare.
Do të thotë të ndërtojmë atë në të cilën pretendojmë se besojmë, në vend që të presim rikthimin e rendit të vjetër. Do të thotë të krijojmë institucione dhe marrëveshje që funksionojnë siç përshkruhen.
Dhe do të thotë të zvogëlojmë levën që mundëson shtrëngimin dhe kjo fillon me ndërtimin e një ekonomie të fortë vendase. Kjo duhet të jetë prioriteti i menjëhershëm i çdo qeverie.
Diversifikimi ndërkombëtar nuk është vetëm maturi ekonomike; është themeli material për një politikë të jashtme të ndershme, sepse vendet fitojnë të drejtën për qëndrime parimore duke ulur cenueshmërinë e tyre ndaj hakmarrjes.
Pra, Kanadaja.
Kanadaja ka atë që bota dëshiron. Ne jemi një superfuqi energjetike. Mbajmë rezerva të mëdha mineralesh kritike. Kemi popullsinë më të arsimuar në botë. Fondet tona pensionale janë ndër investitorët më të mëdhenj dhe më të sofistikuar në botë. Me fjalë të tjera, ne kemi kapital, talent…
Dhe kemi gjithashtu një qeveri me kapacitet të jashtëzakonshëm fiskal për të vepruar me vendosmëri. Dhe kemi vlerat që shumë të tjerë i aspirojnë.
Kanadaja është një shoqëri pluraliste që funksionon. Hapësira jonë publike është e zhurmshme, e larmishme dhe e lirë. Kanadezët mbeten të përkushtuar ndaj qëndrueshmërisë. Ne jemi një partner i qëndrueshëm dhe i besueshëm në një botë që nuk është aspak e tillë një partner që ndërton dhe vlerëson marrëdhëniet afatgjata.
Kemi edhe diçka tjetër. Kemi një kuptim të qartë të asaj që po ndodh dhe një vendosmëri për të vepruar në përputhje me këtë realitet. Ne e kuptojmë se kjo çarje kërkon më shumë sesa përshtatje. Kërkon ndershmëri për botën ashtu siç është.
Ne po e heqim pankartën nga dritarja.
Ne e dimë se rendi i vjetër nuk po kthehet. Nuk duhet ta vajtojmë. Nostalgjia nuk është strategji.
Por ne besojmë se nga kjo thyerje mund të ndërtojmë diçka më të madhe, më të mirë, më të fortë, më të drejtë. Ky është misioni i fuqive të ndërmjetme, vendeve që kanë më shumë për të humbur nga një botë fortesash dhe më shumë për të fituar nga bashkëpunimi i vërtetë.
Të fuqishmit kanë fuqinë e tyre.
Por edhe ne kemi diçka, aftësinë për të ndaluar së shtiruri, për të emërtuar realitetin, për të ndërtuar forcën tonë në vend dhe për të vepruar së bashku.
Kjo është rruga e Kanadasë. Ne e zgjedhim hapur dhe me vetëbesim dhe është një rrugë e hapur për çdo vend që është i gatshëm ta ndjekë bashkë me ne.
Faleminderit shumë.
