Nga shoqërimi te psikoterapia, teknologjia mund të plotësojë nevoja reale por vetëm nëse përdoret me përgjegjësi.
Sot ekziston një ankth i madh rreth rreziqeve të marrëdhënieve mes njerëzve dhe inteligjencës artificiale. Ky shqetësim kolektiv është shtuar edhe më shumë nga studime që tregojnë se të rinjtë po i pranojnë gjithnjë e më shumë marrëdhëniet me IA-në, gjysma e adoleshentëve bisedojnë me një shoqërues artificial disa herë në muaj, ndërsa një në tre thotë se këto biseda janë po aq, ose edhe më, të kënaqshme se ato me miqtë në jetën reale.
Ndoshta është koha të ndalemi dhe të mos reagojmë vetëm me panik. Rreziqet ekzistojnë, por edhe përfitimet e mundshme. Madje, në varësi të asaj që do të zbulojë kërkimi shkencor në të ardhmen, ka arsye të mendojmë se marrëdhëniet me IA mund të jenë një ndihmë reale për njerëzimin.
Si specie, njerëzit kanë pasur gjithmonë marrëdhënie të shëndetshme me entitete jo njerëzore: kafshë shtëpiake, lodra prej pelushi, objekte apo edhe makina. Të gjithë njohim dikë që e do makinën e tij aq shumë sa i ka vënë edhe emër. Në rastin e kafshëve shtëpiake, marrëdhënia është reale dhe e ndërsjellë ,qentë dhe macet e kuptojnë se janë në një lidhje me ne. Ndërsa marrëdhëniet njëkahëshe, të ashtuquajtura parasociale, me objekte apo sende, ndodhin pa dijeninë e tyre. Vetëm në raste shumë të rralla ato bëhen patologjike. Për pjesën më të madhe, parasocialiteti është normal dhe i shëndetshëm.
Megjithatë, marrëdhëniet me IA-në krijojnë një ndjesi shqetësuese. Modelet gjuhësore flasin rrjedhshëm dhe japin përshtypjen sikur kanë mendime, ndjenja dhe qëllime njerëzore. Ato priren gjithashtu të jenë tepër pohuese dhe të mos sfidojnë mendimin e përdoruesit, duke përforcuar bindjet ekzistuese. Ky kombinim mund t’i çojë disa njerëz drejt iluzioneve, diçka që nuk ndodh kur ndërveprojmë me kafshë apo objekte. Por pyetja mbetet ,edhe në rastet kur njerëzit e perceptojnë IA-në si një qenie që “kujdeset” për ta, a është kjo gjithmonë problem?
Një në gjashtë njerëz në botë përjeton vetmi, një gjendje që rrit me 26% rrezikun e vdekjes së parakohshme. Studime të reja tregojnë se shoqëruesit me inteligjencë artificiale mund të ndihmojnë në zbutjen e kësaj ndjenje, jo vetëm si shpërqendrim, por përmes lidhjeve parasociale që krijojnë.
Për shumë njerëz, një chatbot është e vetmja formë shoqërie e mundshme. Siç vëren gazetarja Sangita Lal, ata që e gjykojnë këtë fenomen shpesh nuk e kanë përjetuar vetminë. Edhe pse teknologjia mund të ketë kontribuar në këtë krizë, nëse IA rezulton realisht ndihmuese, roli i saj nuk mund të injorohet.
Ka gjithashtu prova se IA mund të përdoret si mjet ndihmës në psikoterapi. Në një studim, pacientët që biseduan me një chatbot terapeutik shfaqën një ulje prej 30% të simptomave të ankthit. Terapia me njerëz realë rezultoi më efektive, me një ulje prej 45%, por edhe kjo diferencë tregon se IA është më mirë sesa asgjë.
Ky argument utilitar ka peshë, veçanërisht kur miliona njerëz nuk kanë akses te një terapist për arsye ekonomike, gjeografike apo sociale. Në këto raste, ndihma nga IA mund të jetë një alternativë e vlefshme.
Megjithatë, një studim i vetëm nuk mjafton. Dhe këtu qëndron problemi kryesor, jemi ende në fazat e hershme të kërkimit mbi përfitimet dhe dëmet e shoqërimit me IA.
Rreziku më i madh lind në boshllëkun shkencor. Shumica e platformave të shoqërimit me IA zhvillohen nga kompani fitimprurëse, të cilat shpesh shmangin rregullimin dhe minimizojnë provat që mund të dëmtojnë interesat e tyre financiare. Ato kanë nxitje të theksojnë përfitimet dhe të anashkalojnë rreziqet.
Një shpresë me kushte të qarta
Ekziston një vend për shoqëruesit me IA, por vetëm nëse mbështeten nga shkencë solide dhe zhvillohen nga organizata që kanë interes publik, jo vetëm financiar. Këto sisteme duhet të shmangin servilizmin që i çon përdoruesit e brishtë drejt iluzioneve, edhe nëse kjo i bën më pak “tërheqëse” për tregun.
Ato duhet gjithashtu të ndihmojnë njerëzit të zhvillojnë aftësi sociale reale dhe t’i inkurajojnë të lidhen me njerëz të vërtetë. Qëllimi përfundimtar i shoqëruesve me inteligjencë artificiale duhet të jetë që përdoruesit të mos kenë më nevojë për ta.
Sado e dobishme të jetë inteligjenca artificiale në lehtësimin e vetmisë apo mungesës së aksesit në terapi, gjithmonë do të jetë më mirë të flasësh me një njeri të vërtetë.
