Sa herë tensionet mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara rriten, një rrugë ujore e ngushtë në Lindjen e Mesme kthehet në qendër të vëmendjes globale
Ngushtica e Hormuzit. Ky korridor strategjik lidh Gjirin Persik me Detin Arab dhe është një pikë kyçe për eksportet ndërkombëtare të naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG).
Sipas të dhënave të Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë (EIA), rreth 20 milionë fuçi naftë kalojnë çdo ditë përmes ngushticës, që përkthehet në afro 500 miliardë dollarë tregti energjie në vit. Nga kjo naftë, pjesa më e madhe vjen nga Irani, Iraku, Kuvajti, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Një pjesë e konsiderueshme e LNG-së globale, kryesisht nga Katari, kalon gjithashtu përmes këtij korridori.
Për Evropën, e cila mbështetet në tregjet globale të energjisë, çdo ndërprerje në Hormuz mund të ketë efekte të menjëhershme. Çmimet e naftës dhe gazit rriten menjëherë pas çdo tensioni rajonal, duke ndikuar në kostot e energjisë për bizneset, industrinë dhe konsumatorët evropianë.
Pse ngushtica është kaq e ndjeshme
Ngushtica e Hormuzit ka gjerësi vetëm 50 kilometra në hyrje dhe dalje, duke ngushtuar në 33 kilometra në pikën më të ngushtë. Megjithatë, ajo mund të përballojë cisterna gjigante dhe është rruga kryesore për eksportet e Gjirit.
Nga pikëpamja juridike, çdo vend mund të ushtrojë sovranitet deri në 12 milje detare nga brigjet e tij. Në këtë kontekst, një pjesë e ngushticës dhe korsitë e transportit ndodhen brenda ujërave territoriale të Iranit dhe Omanit, duke dhënë Teheranit një avantazh gjeografik. Një ndërprerje e trafikut mund të realizohet me anije të shpejta sulmuese, nëndetëse dhe minë detare, sipas ekspertëve të mbrojtjes rajonale.
Efektet në tregjet globale
Ekspertët e energjisë paralajmërojnë se një mbyllje e pjesshme ose e plotë e ngushticës mund të çojë çmimet e naftës mbi 100 dollarë për fuçi. Rreth 70% e kapacitetit rezervë të OPEC+ ndodhet në Gjirin Persik, duke e bërë çdo ndërprerje të furnizimit një sfidë të menjëhershme për tregjet globale.
Arabia Saudite, eksportuesi më i madh i rajonit, transporton rreth 5.5 milionë fuçi naftë në ditë përmes ngushticës. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite kanë kapacitete të kufizuara tubacionesh alternative për të vazhduar eksportet përmes portit të Fujairah ose Detit të Kuq, por rezervat e jashtme mund të mos mjaftojnë në rast të një ndërprerjeje të gjatë.
Impaktet në Evropë
Evropa ndikohet indirekt, por ndjeshëm, nga çdo krizë në Hormuz:
-
Rritja e çmimeve të energjisë: Ndërprerjet ose pasiguria rritin çmimet globale të naftës dhe LNG-së, duke shtuar kostot për kompanitë evropiane dhe çmimet për konsumatorët.
-
Inflacioni dhe kostoja e prodhimit: Fabrikat dhe bizneset industriale do të përballen me shpenzime më të larta për transport dhe energji, me pasojë rritjen e çmimeve të produkteve.
-
Siguria energjetike: Evropa, pas uljes së importeve nga Rusia, është e detyruar të diversifikojë furnizimet. Çdo krizë në Gjirin Persik shton pasiguri strategjike për vendet evropiane.
Sipas Samuel Ramani, bashkëpunëtor në Royal United Services Institute në Mbretërinë e Bashkuar, “Ka shumë shtresa shqetësimi – jo vetëm për eksportet dhe çmimet, por edhe për pasojat më të gjera makroekonomike dhe mikroekonomike. Duhet ta shohim këtë si një zhvillim financiar shumë serioz negativ.”
Ngushtica e Hormuzit mbetet pika më kritike e energjisë globale, dhe tensionet Iran–SHBA nënvizojnë vulnerabilitetin e tregjeve. Për Evropën, çmimet e energjisë dhe siguria e furnizimeve janë të lidhura ngushtë me këtë korridor. Një ndërprerje e konsiderueshme mund të ketë pasoja të menjëhershme në inflacion, kosto prodhimi dhe stabilitetin e tregjeve financiare.
Ekspertët paralajmërojnë se monitorimi i ngushticës dhe menaxhimi i pasigurisë energjetike do të jenë vendimtarë për ekonominë evropiane në muajt e ardhshëm.
