E shpallur Park Kombëtar i Lumit të Egër, Vjosa mbetet një nga pasuritë natyrore më të rralla të Europës. Megjithatë, ruajtja e këtij ekosistemi unik kërkon ndërhyrje të vazhdueshme, veçanërisht në rikthimin e pyjeve përgjatë brigjeve të lumit. Për këtë arsye, organizatat mjedisore kanë nisur të përfshijnë edhe vizitorë e vullnetarë nga vende të ndryshme, duke i angazhuar drejtpërdrejt në mbjelljen e pemëve.
Trajnimi për mbjelljen e fidanëve drejtohet nga Pietro, një hidromorfolog italian, përgjegjës për mbikëqyrjen e një grupi prej rreth 20 vullnetarësh. Aktiviteti zhvillohet pranë një fidanishteje të improvizuar mbi lumin Vjosë, i cili shtrihet nga lindja në perëndim të Shqipërisë së Jugut, duke nisur nga burimi i tij në Greqi, rreth 270 kilometra larg.
Me kujdes profesional, Pietro shpjegon rëndësinë e trajtimit të fidanëve të rinj të shelgut dhe plepit, duke theksuar se dëmtimi i rrënjëve apo kërcellit mund të komprometojë mbijetesën e tyre. Pas udhëzimeve, vullnetarët ndahen në çifte dhe nisin punën përgjatë brigjeve të lumit.
Nisma është fryt i bashkëpunimit mes EcoAlbania-s dhe organizatës Riverwatch, me seli në Austri. Në vitin 2023, këto dy organizata arritën të bindin qeverinë shqiptare të shpallë Vjosën Parkun e parë Kombëtar të Lumit të Egër në Europë. Vendimi u konsiderua jetik, pasi sipas një studimi të ri, bashkëfinancuar nga Riverwatch, Shqipëria ka humbur mbi 1 140 kilometra segmente lumenjsh pothuajse natyrorë që nga viti 2018, humbja më e madhe proporcionale në Ballkan.
Gjatë mbrëmjes së parë, drejtori ekzekutiv i Riverwatch, Ulrich Eichelmann, prezanton një panoramë të qartë të sfidave me të cilat përballen lumenjtë europianë. Ai kritikon ndërtimin masiv të digave, të cilat, sipas tij, kanë shkatërruar rrjedhën natyrore të lumenjve dhe kanë dëmtuar rëndë ekosistemet ujore dhe rezervat e peshkut.
Ndryshe nga shumë lumenj të tjerë në rajon, Vjosa ka shpëtuar nga ndërhyrjet e mëdha infrastrukturore. Megjithatë, problemet mbeten. Një nga shqetësimet kryesore është mungesa e pemëve përgjatë shtratit të lumit, si pasojë e zjarreve, prerjeve, ndërtimit të rrugëve dhe kullotjes së pakontrolluar. Kjo ka rritur ndjeshëm erozionin dhe rrezikun e përmbytjeve.
Të nxitur nga këto shqetësime, vullnetarët vijojnë punën e tyre me më shumë përkushtim. Grupi përfshin profesionistë dhe studentë nga vende të ndryshme, të bashkuar nga interesi për mbrojtjen e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm të rajonit.
Sipas guidave turistike lokale, zona e Vjosës mbetet pak e vizituar nga turistët, të cilët zakonisht ndalen vetëm në qytete si Gjirokastra dhe kalojnë pa u ndalur në luginën e lumit. Kjo ndodh pavarësisht potencialit të madh natyror, kulturor dhe gastronomik që ofron rajoni.
Reshjet e dendura të shiut gjatë ditëve në vijim detyrojnë pezullimin e përkohshëm të mbjelljes, pasi zonat e punës përmbyten. Gjatë kësaj kohe, vullnetarët dhe vizitorët eksplorojnë qytete dhe monumente përreth, si Përmeti, kanioni i Langaricës dhe Gjirokastra, duke njohur më nga afër trashëgiminë kulturore dhe natyrore të zonës.
Shqetësimi për të ardhmen e parkut shprehet edhe nga drejtori ekzekutiv i EcoAlbania-s, Olsi Nika, i cili thekson se turizmi, nëse nuk menaxhohet me kujdes, mund të kthehet në një kërcënim për natyrën. Ndërtimi i infrastrukturës turistike në zona të mbrojtura, përfshirë edhe deltën e Vjosës, mbetet një problem i hapur.
“Turizmi është si zjarri, mund të përdoret për të ndërtuar, por edhe për të shkatërruar,” paralajmëron ai.
Në përfundim të udhëtimit, ndalesa në parkun arkeologjik të Apolonisë sjell një reflektim të qartë mbi mënyrën se si Vjosa ka ndryshuar rrjedhën e historisë ndër shekuj, duke zhvendosur vijën bregdetare dhe duke formësuar peizazhin përreth. Sot, si park kombëtar, shpresa është që lumi të vazhdojë të rrjedhë i lirë dhe i paprekur.
