Termi “recesion i bilancit financiar” (balance sheet recession), i formuluar nga ekonomisti i Nomura-s Richard Koo, u bë i njohur pas krizës japoneze të viteve ’80 dhe u rikthye fuqishëm pas krizës globale të vitit 2008. Ai përshkruan një proces të dëmshëm ekonomik, ku një kolaps i tregjeve nxit familjet dhe kompanitë e mbingarkuara me borxhe të grumbullojnë para dhe të shlyejnë detyrimet, në vend që të shpenzojnë. Kjo ul konsumin dhe e thellon ngadalësimin ekonomik.
Sot, panorama shpesh duket e kundërt. Ekonomi perëndimore si Shtetet e Bashkuara, Gjermania dhe Britania e Madhe kanë përballuar tronditje të forta vitet e fundit pjesërisht falë pozicionit të qëndrueshëm financiar të familjeve dhe bizneseve, të karakterizuar nga borxhe relativisht të ulëta dhe vlera të shëndosha asetesh. Mund të quhet një “mos-recesion i bilancit financiar” – balance sheet no-cession.
Edhe pse kjo gjendje është dukshëm më e favorshme se cikli klasik i krizës, një jastëk i madh financiar mund të maskojë probleme më afatgjata. Tarifat e vendosura nga ish-presidenti amerikan Donald Trump, për shembull, nuk e rritën ndjeshëm inflacionin, ndryshe nga sa parashikonin shumë analistë. Një nga shpjegimet është aftësia e kompanive për të përthithur kostot shtesë. Një situatë e ngjashme u pa edhe kur familjet vazhduan të shpenzonin gjatë rritjes së inflacionit në vitet 2022–2023, si dhe mungesa e një recesioni të menjëhershëm në Mbretërinë e Bashkuar pas referendumit të Brexit-it në vitin 2016.
Kjo pamje e ekonomive që dobësohen, por që mbeten çuditërisht rezistente, është bërë e zakonshme. Rritja ekonomike në Eurozonë ka mbetur e dobët, por pozitive që nga viti 2022, pavarësisht luftës në Ukrainë dhe rritjes së fortë të normave të interesit.
Një arsye pse ekonomitë vazhdojnë të sfidojnë parashikimet më pesimiste është se parashikuesit i kushtojnë pak vëmendje stokut ekzistues të pasurive dhe borxheve. Ndryshimet në këto bilance mund të mbizotërojnë faktorë të tjerë që ndikojnë në Prodhimin e Brendshëm Bruto.
Sipas një raporti të Institutit Global McKinsey, bilanci financiar i ekonomisë globale, i përcaktuar si vlera totale e aseteve financiare dhe atyre reale, si pasuritë e paluajtshme, u katërfishua midis viteve 2000 dhe 2024, duke arritur në rreth 1.7 kuadrilionë dollarë, ose rreth 15 herë PBB-në botërore. Pasuria neto globale, e cila përjashton borxhin, u rrit gjithashtu ndjeshëm, nga 4.7 herë PBB në fillim të mijëvjeçarit në 5.4 herë vitin e kaluar.
Përbërja e bilanceve është vendimtare. Kur shpërtheu flluska e teknologjisë në vitet ’90, pasojat ekonomike ishin të kufizuara sepse shumë pak nga rritja ishte financuar me borxhe. Në të kundërt, mania e viteve 2000 u shoqërua me një rritje më të shpejtë të huamarrjes private sesa të aseteve, duke çuar në recesionin e bilancit financiar, kur familjet dhe kompanitë u detyruan të kalonin vite duke korrigjuar çekuilibrat.
Sot, në pamje të parë, situata duket më e shëndoshë. Tregjet e aksioneve janë shkëputur edhe më shumë nga PBB-ja, të udhëhequra nga gjigantët amerikanë të teknologjisë. Ndryshe nga periudha e dotcom-it, marzhet e fitimit të kompanive mbeten pranë niveleve historikisht të larta dhe rritja e çmimeve të aksioneve është shoqëruar me rezerva shumë më të mëdha cash-i. Po ashtu, ndryshe nga mania para vitit 2008, borxhi neto i korporatave në raport me PBB-në ka rënë ndjeshëm.
Megjithatë, bilancet më të shëndetshme të bizneseve dhe familjeve janë pasqyra e drejtpërdrejtë e bilanceve gjithnjë e më të dobëta të qeverive. Që nga viti 2008, ministritë e financave kanë mbajtur deficite buxhetore dukshëm më të larta, veçanërisht në Francë, Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA. Kjo do të thotë se shteti po injekton para çdo vit në ekonominë private.
Një shqetësim është se ky proces mund të marrë fund papritur, nëse qeveritë kthehen drejt politikave shtrënguese, ndoshta të detyruara nga investitorët që largohen nga borxhi sovran. Ose, siç argumenton Jan Mischke nga McKinsey, bankat qendrore mund të detyrohen të tolerojnë nivele më të larta inflacioni për të mbrojtur stabilitetin financiar.
Cilido qoftë mekanizmi, frika për një korrigjim në një moment të caktuar duket e arsyeshme, veçanërisht në një kohë kur indeksi S&P 500 tregtohet me raporte çmim–fitim të parashikuara që i afrohen niveleve kulmore të flluskës “dotcom”.
