Chatbot-ët e inteligjencës artificiale nuk ndërpresin dhe nuk gjykojnë, por çfarë mund të na mësojnë ata për dëgjimin e thellë?
Në mënyrë befasuese, studimet tregojnë se përgjigjet e gjeneruara nga IA tani vlerësohen si më të dhembshura sesa ato të shkruara nga njerëzit. Kjo nuk ndodh sepse IA është vërtet më e dhembshur, por sepse tregon sa rrallë dëgjojmë ne njerëzit në mënyrë jo-gjykuese.
Kur studiuesit zbuluan identitetin e autorëve të përgjigjeve, vlerësuesit përsëri i konsideruan përgjigjet e ChatGPT si më mirëkuptuese, më vërtetuese dhe më të kujdesshme duke zbuluar sa shumë njerëzit kanë nevojë për dëgjim të pandërprerë dhe jo mbrojtës. Në një studim tjetër, njerëzit raportuan se ndiheshin me më shumë shpresë, më pak të shqetësuar dhe më pak në siklet pas ndërveprimeve me përgjigje të gjeneruara nga IA, krahasuar me ndërveprimet me njerëz.
Vlen të kujtohet se këta chatbot-e nuk shfaqin empati reale, por e simulojnë atë bazuar në atë që kanë mësuar nga grupe të mëdha të dhënash të ndërveprimeve njerëzore.
Ironia që një algoritëm, i ndërtuar mbi modele të mëdha gjuhësore që fuqizojnë shumë chatbot‑e, mund të shihet si një dëgjues më i mirë se një njeri i vërtetë, nxjerr në pah dobësitë tona në mënyrën se si dëgjojmë. Kur gjykimet tona, përvojat personale dhe reagimet emocionale marrin kontrollin, aftësia për të dëgjuar me vëmendje dhe në thellësi dobësohet.
Asgjë nga këto nuk sugjeron që duhet të zëvendësojmë marrëdhëniet reale me njerëz me modele të mëdha gjuhësore. Por sugjeron se ka disa mësime që ne njerëzit mund t’i nxjerrim nga këta “dëgjues” të ndërtuar me kod.
Ndoshta mësimi më i rëndësishëm që mund të nxjerrim nga inteligjenca artificiale është të lejojmë të tjerët të flasin pa i ndërprerë. Njerëzit ndërhyjnë shpesh nga frika e heshtjes së pakëndshme, nga dëshira për të “ndihmuar” duke plotësuar fjalët, për të kursyer kohë me përgjigje që i konsiderojnë më të mira, apo edhe për të treguar epërsi pa e kuptuar. Këto ndërhyrje, edhe kur janë me qëllim të mirë, ia mohojnë folësit hapësirën për të shprehur mendimet e veta. Studimet tregojnë se ndërprerjet, veçanërisht gjatë bisedave telefonike, ulin ndjeshëm perceptimin e empatisë tek personi që flet.
Modelet e mëdha gjuhësore nuk kanë motivime apo dëshira. Ato janë të programuara të jenë bashkëpunuese në mënyrë që njerëzit të vazhdojnë t’i përdorin.
Kapja e emocioneve
Një eksperiment zbuloi se Bing Chat, pararendësi i Microsoft Copilot, ishte më i saktë sesa responderët njerëzorë në identifikimin e lumturisë, trishtimit, frikës dhe neverisë. Ai ishte i krahasueshëm me njerëzit në identifikimin e zemërimit dhe befasisë. Edhe pse modelet e mëdha gjuhësore nuk i ndjejnë realisht këto emocione, ato mund t’i njohin dhe t’i reflektojnë ato, duke bërë që folësi të ndihet i dëgjuar. Studiuesit kanë zbuluar se platformat e IA që pasqyrojnë kompleksitet emocional në përgjigjet e tyre mund të ndihmojnë në riformulimin e mendimit të përdoruesve dhe në ndërtimin e reziliencës psikologjike.
Mbajtja e hapësirës për emocione të mëdha
Njerëzit instinktivisht shmangin pranimin e emocioneve të mëdha, si të vetat ashtu edhe të të tjerëve.
Për shembull, kur një i afërmi ynë na tregon për vdekjen tragjike të maces së tij, ne nxitojmë ta ngushëllojmë, por kjo nuk arrin të njohë ndjenjat e tij të dhimbjes. Sistemet e IA tregojnë një avantazh të veçantë në përgjigjet ndaj situatave që përfshijnë vuajtje dhe trishtim, krahasuar me emocionet pozitive. Njerëzit shpesh kanë frikë se do t’i rëndojnë dëgjuesit njerëzorë me shqetësimet e tyre, shpjegon Dariya Ovsyannikova, studiuese e shëndetit kognitiv në Universitetin e Torontos, Kanada, e cila ka studiuar mënyrën se si njerëzit e perceptojnë IA-l si të dhembshur.
