Sot, më 17 shkurt, Kosova shënon 18 vjetorin e shpalljes së pavarësisë së saj. Por për vendin, kjo ditë nuk është thjesht festë; ajo gjendet mes krenarisë dhe sfidës, mes festës dhe protestës. Festë, sepse Kosova mbush 18 vjet – një shifër që simbolizon pjekuri dhe konsolidim të shtetësisë – dhe protestë për shkak të zhvillimeve në Gjykatën Speciale në Hagë ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK).
Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi akuzohen për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit gjatë periudhës 1998–2000. Të katërtit janë në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020 dhe procesi gjyqësor në Hagë ka prekur shpesh jetën politike dhe sociale të Kosovës. Prokuroria ka kërkuar dënim prej 45 vjetësh për secilin të akuzuar, një masë që mbrojtja e konsideron ekuivalent me burgim të përjetshëm. Sipas ekspertëve ligjorë, trupi gjykues duhet të marrë parasysh ligjin më të favorshëm për të akuzuarin, duke aplikuar parimin e njohur si “lex midio”.
Kërkesa e Prokurorisë ka shkaktuar reagime të fuqishme në Kosovë dhe më gjerë. Sheshet e kryeqytetit janë mbushur me qytetarë që kërkojnë drejtësi për të akuzuarit, ndërsa institucionet e larta kanë dalë në mbrojtje të UÇK-së. Presidentja Vjosa Osmani theksoi se çdo përpjekje për të barazuar luftën çlirimtare me krimet e agresorit serb minon besimin në drejtësi dhe rrezikon paqen afatgjatë. Kryeministri Albin Kurti e cilësoi kërkesën e Prokurorisë si një orvatje që bie ndesh me të vërtetën, duke nënvizuar se ajo është e padrejtë dhe e disproporcionuar.
Përveç dimensionit gjyqësor, 18-vjetori i pavarësisë rikthen në kujtesë rritjen e Kosovës si shtet. Ka pasur konsolidim të institucioneve dhe demokracisë, por ato mbeten të brishta dhe nën presion të vazhdueshëm. Politika e brendshme ka qenë shpesh e përçarë, por zgjedhjet e fundit i dhanë Albin Kurtit një fitore bindëse dhe mundësinë për të formuar qeverinë e re. Megjithatë, Kosova përballet me sfida të mëdha në planin ndërkombëtar: ajo nuk është anëtare e OKB-së, BE-së, NATO-s apo Këshillit të Evropës dhe mbetet ende e paplotë njohur nga disa vende kyçe.
Në aspektin ekonomik, Kosova vazhdon të jetë ndër vendet më të varfra të Evropës, pa investitorë të mëdhenj. Si vend me rreth 1.5 milion banorë, prioritet mbetet ruajtja e marrëdhënieve strategjike me Shtetet e Bashkuara dhe përparimi në integrimin evropian. Një tjetër sfidë është përfshirja dhe integrimi i serbëve të Kosovës, si dhe zbatimi i marrëveshjeve të Brukselit, ku formimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe mbetet një temë e ndjeshme dhe komplekse.
Edhe pse procesi gjyqësor në Hagë është larg Kosovës fizikisht, ai ndikon drejtpërdrejt në atmosferën publike dhe politikën e vendit. Pas përfundimit të deklaratave përmbyllëse, gjyqtarët kanë tre muaj kohë për të dhënë vendimin, me mundësi për shtesë dy muaj për shqyrtimin e provave voluminoze. Ndërkohë, qytetarët do të mbushin sërish sheshet e Prishtinës më 17 shkurt, duke shprehur emocione krenarie për Forcën e Sigurisë së Kosovës, që po transformohet në ushtri, por edhe thirrje për drejtësi për të akuzuarit në Hagë.
Në këtë mënyrë, Kosova sot është një vend midis festës dhe protestës, duke reflektuar historinë, sfidat dhe aspiratat e saj për drejtësi, stabilitet dhe pjekuri shtetërore. Përvjetori i 18-të nuk është thjesht një ditë për të kujtuar pavarësinë, por edhe një moment reflektimi mbi rrugëtimin e gjatë dhe sfidat që ende presin vendin.
